Het geheim van opvoeden
De laatste tijd krijgt opvoeden meer aandacht. Dat komt omdat de verleidingen en uitdagingen in de huidige maatschappij zo groot zijn dat kinderen regelmatig ontsporen. Daar komt nog bij dat ouders niet meer autoritair durven zijn want gezag wordt als verdacht beschouwd. Dat laatste is ten onrechte zoals we zullen zien. En dat wisten de geleerden al een tijd want het sociale experiment in de jaren zestig en zeventig met anti-autoritair opvoeden is volledig mislukt.
Er zijn drie manieren van opvoeden:
- instrueren (buik: motorisch leren)
- sturen (hart: sociaal leren)
- begeleiden (hoofd: ontdekkend leren)
Deze drie soorten van opvoeden zijn totaal verschillend. Instrueren betekent dat je iemand uitlegt wat er moet gebeuren en ook hoe het moet gebeuren. En degene die de instructie krijgt moet het ook doen op de manier zoals geïnstrueerd. Denk maar eens aan Engelse les: pas als je de spelling en de grammatica doet zoals word geïnstrueerd dan krijg je een voldoende, en anders zak je. Dat geldt ook voor autorijden, dansen, computerles, etc. Instructie betekent dat de instructeur zijn wil oplegt aan de ander. Dat hoeft niet met slaag, het kan ook vriendelijk, maar uiteindelijk moet die ander wel precies doen wat de instructeur zegt. Er is dus ook een gezagsverschil tussen de instructeur en de geïnstrueerde.
Sturen is wat anders dan instrueren; het gaat nu om sociaal leren: hoe om te gaan met mensen en situaties. Nu kun je niet instrueren, want sociaal leren heeft met gevoel te maken, en iedereen heeft andere gevoelens. Hier kun je wel adviseren, een voorbeeld geven, geruststellen, bemoedigen, troosten, etc. Dit heet sturen. Sturen doe je vanuit het hart. Sturen veronderstelt geen gezagsverschil maar een senioriteitsverschil of ervaringsverschil, en dat is wat anders dan een gezagsverschil.
Begeleiden is de derde vorm. Nu gaat het om ontdekkend leren en hoe je dit kunt begeleiden. Wanneer mensen de adolescentie hebben bereikt gaan ze ook andere ontdekkingen doen, met name welke standpunten en opvattingen ze gaan koesteren. Er is levenservaring nodig om tot fatsoenlijke standpunten en inzichten te komen. En om op dit punt tot rijping te komen willen mensen nogal eens begeleid of gecoacht worden. Nu gaat het niet om gezagsverschil, ook niet om ervaringsverschil, maar om verschil in geestelijke ontwikkeling. Simpel gezegd, mensen zoeken een soort guru die hun helpt zich geestelijk te ontwikkelen. Een goede guru doet dan ook. Helaas zijn er al te veel gurus die dan gaan instrueren, en er zijn ook te veel zoekenden die dan achter deze gurus aan gaan lopen en stoppen met zelf nadenken. En dat is jammer want dat was juist de bedoeling: zelf na leren denken.
Er gaat dus nogal eens wat fout met deze drie vormen van leren. En dat begint al in de opvoeding. Ouders beginnen met instrueren (en dat is goed want het kleine kind moet nog heel veel leren, zoals niet met je vingers in het stopcontact en niet meer dan één koekje per keer), maar vervolgens instrueren ze te veel (bij alles wat ze zien geven ze commentaar), of juist veel te weinig (en laten het maar over aan de straat), en wanneer ze instrueren en het kind gehoorzaamt niet dan accepteren de ouders dat (en hierdoor leert het kind dat het zijn wil kan opleggen aan de ouders, en dat is foute boel!). Instrueren doe je om het kind essentiële dingen bij te brengen en hier moet je je gezag laten gelden. Veel ouders durven dat niet meer.
Als het kind ouder wordt ga je over op sturing (naast nog heel wat instrueren). Hier gaat het fout omdat ouders denken dat ze het kind ook in het sociale leerproces kunnen opvoeden door instructie, maar dat gaat niet. Ouders moeten nu dus leren niet alleen te instrueren, maar ook te sturen, en in te zien in welke situaties ze moeten instrueren en in welke situaties ze moeten sturen. Hier gaat al veel fout, want als ouders te lang blijven hangen in instrueren dan zal de rebellerende puber zeker problemen gaan veroorzaken. Tegelijkertijd moeten ouders niet bang zijn om in deze fase, wanneer nodig, te instrueren! Met instructie en sturing haal je het kind door de pubertijd heen.
Wanneer de volwassenheid nadert komt het derde mechanisme in beeld: coaching of begeleiding, het helpen om opvattingen te bouwen en keuzes te maken. Ook dit moeten ouders aanleren: hoe kan ik mijn kind begeleiden? En instructie wordt in deze fase overbodig. Het gaat nu alleen nog maar om sturing en begeleiding. Veel ouders kunnen dat niet; vaak blijven ze hangen in instructie en blijft de sturing en de begeleiding achterwege en het kind krijgt het dan later in zijn leven flink voor de kiezen. We mogen dan slechts hopen op een goede afloop.
Copyright: www.de-spirituele-hulplijn.nl